فور یا آون دستگاهی برقی برای استریل کردن تجهیزات و ابزار پزشکی و آزمایشگاهی می باشد. فرآیند استریلیزاسیون در فور بر مبنای استفاده از هوای خشک و دمای بالا می باشد. دمای آون معمولاٌ بین ۵۰ الی ۳۰۰ درجه سانتیگراد است. در فور یا آون، دما توسط یک ترموستات کنترل می شود. از نمایشگر دیجیتال جهت نمایش و کنترل دما استفاده می شود. بدنه آون از دو جداره ساخته شده تا از اتلاف انرژی جلوگیری شود. دیواره داخلی یک عایق بسیار قوی و دیواره  خارجی از یک فلز می باشد. فضای بین دو دیواره از هوا پر می شود که باعث عایق بندی بهتر دستگاه می شود. برای توزیع یکنواخت دما در آون، از یک فن گردش هوا استفاده می شود. برای قراردادن ابزار و تجهیزات در داخل فور از سینی های مشبک از جنس استیل یا آلومینیم استفاده می شود. علاوه بر این، فور یا آون دارای کلید روشن/خاموش، نمایشگر دما و تایمر می باشد.

فور یا آون

ظرفیت آون ها بسیار متنوع است و از ابعاد آزمایشگاهی تا مقیاس های صنعتی قابل تولید می باشد. به منظور ارزیابی راندمان استریلیزاسیون از چسب های حساس به دما در فور یا آون استفاده می شود. 

مزایا و معایب فور یا آون

فور یا آون همانند اتوکلاو نیاز به آب و فشار بالا جهت استریلیزاسیون ندارد و بنابراین ایمن تر از اتوکلاو می باشد. بنابراین مناسب محیط های آزمایشگاهی و درمانی می باشند. از طرفی دیگر علیرغم کارایی یکسان معمولاً ابعاد آنها از اتوکلاوها کوچکتر است. به دلیل استفاده از دمای بالا، مدت زمان لازم جهت استریل کردن در فور یا آون کمتر از اتوکلاو می باشد. به دلیل استفاده از دمای خشک، شاید برخی از میکروارگانیسم ها مثل پریون ها در این روش از بین نروند.

نحوه استفاده از فور یا آون

 مراحل کاری دستگاه فور به شرح ذیل است:

  • گرم شده تا دمای مورد نظر
  • باقیماندن در دمای مورد نظر در یک زمان معین
  • خاموش شدن دستگاه و سرد شدن ابزار و تجهیزات تا دمای محیط

دوره های استاندارد که معمولاً جهت استریلیزاسیون در فور استفاده می شود عبارتند از:

  1. ۱٫۵ الی ۲ ساعت در دمای ۱۶۰ درجه سانتیگراد
  2. ۶ الی ۱۲ دقیقه در دمای ۱۹۰ درجه سانتیگراد 

یک سیکل کامل علاوه بر زمانهای مذکور شامل فرآیند پیشگرم و فرآیند سرد شدن نیز می باشد. باز شدن درب فور قبل از اتمام دوره منجر به عقیم شدن فرآیند استریلیزاسیون می شود. بنابراین در صورت بازشدن درب حین فرآیند، باید مجدد دوره کامل طی شود.

از فور یا آون به طور گسترده ای جهت استریلیزاسیون مواد و تجهیزات مقاوم در مقابل دما نظیر ظروف شیشه ای و پودرها استفاده می شود. پارچه ها ممکن است بسوزند و تیغ های جراحی کند شوند. بنابراین جهت استریلیزاسیون این قبیل تجهیزات بهتر است از روش های دیگر بهره گیری شود.  

 

فور پاستور

جهت استريل کردن وسايلى که تحمل درجه حرارت بالا و حرارت خشک را داشته باشند، استفاده می شود. مثل ظروف شيشه اى، قيچى و پنس. اون بايد دارای فن (جهت چرخش هوای متراکم در سراسر اتاقک)، نشانگر درجه حرارت و زمان سنج باشد.

 

کنترل کيفيت فور

  • انديکاتور شيميايی: بصورت نوارهای کاغذی و ويال هايی است که حاوی معرف هايی است که در درجه حرارت تعيين شده تغيير رنگ می دهد (چسب اوکی). مشاهده ی تغيير رنگ مناسب، نشانه ی کارايی قابل قبول است. از اين انديکاتورها بايستی در هرنوبت کاری استفاده شود.
  • انديکاتور بيولوژيک: استفاده از نوار کاغذی آغشته با اسپور باسيلوس سوبتيليس واريتة نيجر (۸۳۷۲ ATCC) مقاومترين ارگانيسم به حرارت خشک است، برای کنترل توانايی دستگاه برای از بين بردن تمام شکل های حيات ارگانيسم ها مناسب است.از اين انديکاتورها بايستی بصورت هفتگی استفاده شود. شرايط استفاده نوار کاغذی آغشته شده به اسپور باسيلوس سوبتيليس واريتة نايجر، پس از اينکه در فور استفاده شد در مدت زمان لازم در داخل محيط براث به مدت ۲۴ ساعت گذشته و سپس از شيرابه در سطح محيط جامد (اگار خوندار ) کشت داده ونتيجه را مورد بررسی قرار دهيد.