دستگاه اکسیژن ساز

 

دستگاه اکسیژن ساز

دستگاه اکسیژن ساز یا تغلیظ کننده اکسیژن یکی از تجهیزات ضروری پزشکی می باشد. این دستگاه اکسیژن مورد نیاز بیماران با سطح اکسیژن و یا SPO2 خون پایین را به صورت مداوم تامین می کند. این تجهیز در مدل های پرتابل و ثابت در ظرفیت های متفاوت تولید می شود.

 اکسیژن از راه  دهان و بینی وارد بدن شده و به جریان خون منتقل می شود. بخشی از گلبول های قرمز به نام هموگلوبین، وظیفه حمل اکسیژن به قسمت های مختلف بدن را به عهده دارند. اکسیژن موجود در جریان خون که عامل اصلی تنفس است، مولکول های مواد غذایی را شکسته و انرژی مورد نیاز بدن را فراهم می کند. مقدار نرمال اکسیژن خون بیش از ۹۵% می باشد که با استفاده از دستگاه پالس اکسیمتر قابل اندازه گیری است. با کاهش اکسیژن خون علائمی همانند سرگیجه، سر درد، تنگی نفس و درد در قفسه سینه ایجاد می شود. در صورت کاهش بیش از حد اکسیژن خون، هیپوکسمی رخ می دهد که مشکلات بسیاری در عملکرد قلب، ریه و کبد ایجاد می کند.

دستگاه اکسیژن ساز

در صورتی که بیمار دچار کاهش اکسیژن خون شده باشد باید به سرعت میزان اکسیژن خون تامین شده تا از مشکلات بعدی جلوگیری به عمل آید. برای این منظور از کپسول اکسیژن و یا دستگاه اکسیژن ساز استفاده می شود. کپسول های اکسیژن ظرفیت های بسیار کمی دارند و به صورت مکرر نیاز به شارژ دارند. اما دستگاه اکسیژن ساز به صورت نامحدود قادر به تولید اکسیژن مورد نیاز بیمار می باشد. اکسیژن ساز در بیماران مبتلا به برونشیت مزمن، نارسایی احتقانی قلبی، آسم، انسداد مزمن ریه، سرطان ریه، فیبروز ریوی و آپنه خواب مورد استفاده قرار می گیرد. میزان اکسیژن مورد نیاز بیماران بسته به تشخیص پزشک بر حسب لیتر بر دقیقه تعیین می شود.

عملکرد دستگاه اکسیژن ساز

این دستگاه هوای محیط اطراف خود را به درون می کشد. سپس هوا با اکسیژن بیشتر به سیستم تنفسی بیمار انتقال می یابد. هوایی که تنفس می کنیم شامل ۷۹% نیتروژن و ۲۱% اکسیژن می باشد. هوای اطراف با کمک یک پمپ مکنده به داخل دستگاه کشیده می شود. با استفاده از یک محفظه دارای پودر زئولیت اکسیژن جداسازی شده و به کمک کمپرسور فشار و درصد آن افزایش می یابد. سپس باخلوص بیش از ۹۰ % از طریق یک نازل و یا ماسک مخصوص به سیستم تنفسی و ریه ها منتقل می شود. دستگاه اکسیژن ساز در صورت پرتابل بودن امکان عمل کردن با باتری را هم فراهم می کند.

فرآیند تولید اکسیژن

انواع دستگاه اکسیژن ساز

دستگاه اکسیژن ساز به دو صورت اکسیژن ساز ثابت و اکسیژن ساز پرتابل (قابل حمل) برای کاربرد های مختلف موجود است.

اکسیژن ساز ثابت

اکسیژن سازهای ثابت که با نام اکسیژن ساز های خانگی نیز شناخته می شوند، در ظرفیت های ۳، ۵، ۸ و ۱۰ لیتر در دقیقه تولید و ارائه می شوند. این دستگاه اکسیژن مورد نیاز را به صورت مداوم تولید می کند. دستگاه اکسیژن ساز ثابت  برای راحتی جا به جایی بر روی چرخ هایی نصب می شود و بیمار می تواند با استفاده از سوند های بلند به راحتی حرکت داشته باشد.

اکسیژن ساز پرتابل

اکسیژن ساز پرتابل برای محیط های بیرون از محیط خانگی در ظرفیت های ۲، ۳ و ۵ لیتر بر دقیقه مورد استفاده قرار می گیرد. این سیستم ها از سنسورهای فشار حساس استفاده می کنند که تنفس بیمار را تشخیص داده و در هنگام دم اکسیژن آزاد کرده و در بازدم آن را قطع نماید. این عمل صرفه جویی در مصرف انرژی را به دنبال دارد. دستگاه اکسیژن ساز پرتابل در صورت اتصال به برق شهری ۲۲۰ ولت و یا ۱۲ ولت فندکی خودرو شارژ می گردد.

اجزا دستگاه اکسیژن ساز

۱٫ فیلتر ها

دستگاه اکسیژن ساز دارای دو فیلتر ورودی و یک فیلتر خروجی می باشد. فیلتر اول از جنس پلی اورتان می باشد و گرد و غبار موجود در هوای محیط را جذب می کند. این فیلترها قابل شستشو بوده و باید هفته ای یک بار با آب معمولی شسته و خشک شوند. فیلتر دوم از جنس کاغذی می باشد که به فیلتر های هپا معروف هستند. این نوع فیلتر در سایز و شکل های مختلفی تولید و عرضه می شوند. فیلتر خروجی یک فیلتر ضد باکتریال است که باکتری ها و ذرات میکروبی را حذف و اکسیژن سالم جهت تنفس بیمار را تامین می نماید.

۲٫ کمپرسور هوا

هوای اطراف محیط به کمک کمپرسور به درون دستگاه مکیده و فشرده می شود. کمپرسور مورد استفاده در سیستم های اکسیژن ساز اغلب پیستونی نوع خشک یا Oil Free می باشد. هوای مکیده شده ابتدا از فیلتر های ورودی عبور کرده و سپس فشرده می شود. با عملکرد کمپرسور ، صدا و ارتعاش تولید می شود که به همین سبب در طراحی این سیستم ها سعی شده است تا صدای کمپرسور کاهش یابد. برای این منظور دستگاه داخل یک قاب قرار می گیرد و یا کمپرسور بر روی یک فنر سوار می شود.

۳٫ دریچه متحرک

دریچه ای با چهار مسیر مجزا که از یک سو رابطی بین کمپرسور و سیلندر های زئولیت بوده و از طرف دیگر خروجی اکسیژن می باشد.  از سمتی دیگر هوای ورودی را به زئولیت انتقال داده و نیتروژن را از دستگاه خارج می نماید.

۴٫ سیلندر زئولیت

برای خالص سازی اکسیژن در دستگاه از دو سیلندر که با گرانول زئولیت پر شده اند با روش نوسانات جذب سطحی استفاده می شود. سیلندر ها گاز نیتروژن را جذب کرده و گاز اکسیژن را از میان تخلخل ها عبور می دهند. هنگامی که گرانول از گاز نیتروژن اشباع گردید، عمل خالص سازی اکسیژن متوقف شده و در ستون دیگر انجام می شود و گاز نیتروژن جداسازی شده از دستگاه خارج می گردد. سپس فرآیند خالص سازی اکسیژن دوباره انجام می گردد.

۵٫ مخزن اکسیژن

بعد از خالص سازی گاز اکسیژن در یک مخزن اکسیژن خالص ذخیره می گردد و فشار مناسب با یک رگلاتور تنظیم شده و از دستگاه خارج می گردد.

۶٫ فلومتر

فلومتر شبیه به یک خط کش مدرج که بر حسب لیتر بر دقیقه درجه بندی شده و گاز اکسیژن را در خروجی بر حسب لیتر بر دقیقه تنظیم می نماید. فلومتر در خارج از دستگاه قرار می گیرد و با چرخاندن یک شیر قابل تنظیم است.

۷٫ لیوان مرطوب کننده

لیوان مرطوب کننده در خروجی دستگاه قرار می گیرد تا اکسیژن خروجی از داخل آن عبور کرده و رطوبت مورد نیاز را دریافت نماید. آب داخل لیوان باید از آب مقطر یا آب تصفیه شده تامین گردد. برای اطمینان از اکسیژن سالم باید آب هر روز و یا هر دو روز تعویض شده و به صورت هفته ای جرم زدایی شود.

دستگاه اکسیژن ساز پرتابل دستگاه اکسیژن ساز کلینیکی

نحوه استفاده از دستگاه اکسیژن ساز

  • ابتدا دستگاه را به برق شهری متصل نمایید. ( برای جلوگیری از نوسانات احتمالی جریان برق از محافظ جریان استفاده کنید)
  • میزان مشخصی از آب مقطر یا آب تصفیه شده را به لیوان مرطوب کننده تزریق نمایید و به دستگاه اکسیژن ساز متصل نمایید.
  • سوند تنفسی به لیوان مرطوب کننده وصل شود.
  • کلید خاموش/روشن دستگاه را در حالت روشن قرار داده تا دستگاه شروع به کار نماید. (در برخی مدل ها به مدت ۵ ثانیه صدای بوق شنیده می شود که نشانگر سلامت دستگاه است).
  • به کمک فلومتر میزان خروجی اکسیژن را با توجه به دستور پزشک مشخص کنید.
  • دستگاه شروع به کار می کند.

تمیز کاری اکسیژن ساز

  • برای نظافت و پاک سازی بدنه دستگاه ابتدا آن را از برق جدا نموده و از پارچه مرطوب به کمک شوینده رقیق استفاده کنید.
  • سوند اکسیژن را به صورت روزانه با یک دستمال مرطوب پاک کنید.
  • فیلتر ورودی دستگاه به صورت هفتگی با آب بدون مواد شوینده شسته و خشک گردد.
  • لیوان مرطوب کننده به طور مداوم تمیز شود و هفته ای یک بار با آب و سرکه سفید شسته شود.

نکات مهم در نگهداری دستگاه اکسیژن ساز

  • دستگاه مقابل تابش مستقیم خورشید قرار نگیرد.
  • دستگاه دور از محیط های پر ازگرد و غبار باشد و از قرار دادن دستگاه بر روی فرش و موکت خودداری گردد.
  • دستگاه از وسایل گرمایشی نظیر شوفاژ و بخاری دور قرار بگیرد.
  • دستگاه در محیط داخلی اتاق قرار گیرد.
  • از قرار دادن دستگاه در محیط های بسته که مشکل تامین هوا وجود دارد جلوگیری شود.
  • از گره خوردگی سوند تنفسی جلوگیری شود.
  • بهداشت و نظافت دستگاه جدی تلقی شود.